Większość osób odwiedzających Zatokę Kotorską nigdy nie wykracza poza jej wnętrze: Kotor, Perast, może Tivat. Herceg Novi leży na przeciwległym krańcu, tam gdzie zatoka otwiera się na Adriatyk, i nagradza ten objazd czymś, czego Kotor nie może zaoferować — zupełnie innym klimatem, miastem-twierdzą wspinającym się po zboczu wzgórza zamiast leżącym płasko wewnątrz murów miejskich, oraz schodami, o których miejscowi z poważną miną powiedzą, że liczą niemal 1000 stopni od głównej drogi aż do morza.
Inny klimat u ujścia zatoki
Kotor leży głęboko wewnątrz rii — zatopionej doliny rzecznej, a nie fiordu, cokolwiek by nie mówiły pocztówki — otoczonej stromymi wapiennymi zboczami, które przez większość popołudnia rzucają cień na miasto i zatrzymują chłodniejsze, wilgotniejsze powietrze. Herceg Novi zwrócone jest ku otwartemu morzu. Różnica widać w roślinności, zanim jeszcze pokaże ją termometr: palmy, oleandry, bugenwille, a przede wszystkim mimoza, która kwitnie tu już od lutego, tygodnie przed resztą tego odcinka wybrzeża. Miejscowi opisują miasto jako najcieplejszy zakątek Czarnogóry, i to twierdzenie sprawdza się bardziej zimą niż w środku lata, gdy całe wybrzeże i tak jest gorące.
Ten mikroklimat to powód, dla którego festiwal mimozy w Herceg Novi, organizowany co roku w lutym od 1969 roku, jest prawdziwą lokalną instytucją, a nie wymysłem biura turystycznego. Jeśli jesteś w zatoce późną zimą i zastanawiasz się, czy cokolwiek jest wtedy czynne, to właśnie tutaj warto przyjechać.
Kanli Kula i stare miasto na zboczu
Tam, gdzie stare miasto w Kotorze jest płaskie i otoczone murami, stare miasto Herceg Novi wspina się po zboczu tarasami. Twierdza Kanli Kula — nazwa oznacza po turecku “krwawą wieżę”, przypomnienie, że Osmanowie władali miastem przez ponad stulecie, zanim przejęli je Wenecjanie — góruje nad starym centrum i jest otwarta dla zwiedzających za niewielką opłatą wstępu. Jej grube kamienne tarasy oferują rozległy widok na dachy, port, a przy dobrej pogodzie także za ujście zatoki, na otwarty Adriatyk. Latem twierdza czasem pełni funkcję sceny koncertowej i kina plenerowego — zastosowanie, które lepiej pasuje do jej skali niż konwencjonalne muzeum.
Poniżej Kanli Kuli stare miasto to zwarty labirynt schodkowych uliczek, niewielkich placyków i kościołów z kilku różnych epok panowania — weneckiej, osmańskiej, austro-węgierskiej — ściśniętych blisko siebie w sposób, w jaki bardziej jednolicie weneckie stare miasto Kotoru nie jest. Porządny spacer po nim, wraz z twierdzą, zajmuje godzinę lub dwie, a nie 30–45 minut potrzebne na przejście murów Kotoru z jednego końca na drugi. Konkretną trasę po uliczkach i kościołach opisuje przewodnik po starym mieście Herceg Novi.
Schody: około 1000 stopni między drogą a morzem
Najczęściej powtarzanym faktem o Herceg Novi, i tym, który najbardziej zaskakuje osoby odwiedzające je po raz pierwszy, są schody. Główna droga wybrzeża biegnie przez górną część miasta, wysoko ponad poziomem morza; stare miasto, port i nadmorska promenada leżą znacznie niżej. Łączy je sieć schodkowych uliczek i schodów, które miejscowi i przewodniki zgodnie zaokrąglają do “tysiąca stopni”, choć nie ma jednego ciągłego ciągu schodów — to raczej zszyta z kilku klatek i schodkowych uliczek trasa niż jedne monumentalne schody.
Ma znaczenie, z której strony się je pokonuje. Przyjeżdżając z Kotoru samochodem, większość odwiedzających parkuje lub wysiada blisko głównej drogi i schodzi w stronę morza, co jest łatwiejszym kierunkiem i zajmuje bez pośpiechu jakieś 20–30 minut z przerwami na zdjęcia. Pokonanie ich w drugą stronę, zaczynając od nabrzeża i wspinając się do drogi, to prawdziwy trening fizyczny, bliższy wysiłkowi wspinaczki do starego miasta w Kotorze i schodów do twierdzy św. Jana, tyle że bez opłaty za wstęp. Tak czy inaczej, warto założyć porządne buty: stopnie są kamienne, momentami nierówne i mogą być śliskie, gdy jest mokro.
Dojazd z Kotoru
Kotor i Herceg Novi łączą dwie realne trasy, a wybór między nimi zależy od pory dnia i sezonu.
| Trasa | Odległość/czas | Koszt | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Droga wybrzeża przez Risan i Kamenari | ~45 min | Tylko paliwo lub taksówka | Prowadzi całą drogę wzdłuż brzegu zatoki; malownicza, ale bywa powolna za ciężarówkami |
| Prom Kamenari–Lepetane | Skraca trasę o ~25 km / 30–40 min jazdy | 5 EUR za samochód, 2,50 EUR za motocykl, piesi za darmo | Kursuje co 15–20 min latem; kolejki do godziny w szczycie sezonu, więc to skrót raczej na papierze niż pewność |
| Autobus wybrzeża (Kotor–Risan–Herceg Novi) | Podobnie jak jazda samochodem, plus czas oczekiwania | Kilka euro | Brak scentralizowanej rezerwacji online; aktualne rozkłady warto sprawdzić na miejscu |
Dla kierowców przyjeżdżających z dalszych stron przewodnik po promie Kamenari–Lepetane pomaga tak zaplanować przeprawę, by uniknąć najgorszych kolejek. Nie trzeba wynajmować samochodu specjalnie na tę wycieczkę, jeśli mieszkasz już w Kotorze — taksówka, zorganizowana wycieczka lub autobus wybrzeża w zupełności wystarczą — ale jeśli planujesz zobaczyć tego samego dnia Igalo, Savinę i półwysep Luštica, własne koła znacznie ułatwiają dzień.
Mimozy, palmy i subtropikalny mikroklimat
Ogrody Herceg Novi to najwyraźniejszy dowód na jego cieplejsze położenie. Wille wzdłuż krawędzi starego miasta i promenady w kierunku Igalo obsadzone są palmami, drzewami cytrusowymi, oleandrami i bugenwillami, które z trudem przetrwałyby w chłodniejszym, bardziej zacienionym zakątku zatoki wokół Kotoru. Ogród botaniczny Instytutu Biologii Morskiej, ukryty w mieście, gromadzi gatunki zebrane z całego regionu Morza Śródziemnego i spoza niego przez ponad stulecie, i jest wart pół godziny nawet dla osób, które zwykle nie szukają ogrodów botanicznych.
Sama mimoza — akacja pochodząca pierwotnie z Australii, a nie roślina rodzima nad Adriatykiem — na tyle zrosła się z miastem, że jej lutowe kwitnienie napędza coroczny festiwal z paradą pełną kwiatów, przechodzącą ulicami. Poza tym konkretnym okresem wiosna i tak przychodzi tu wyraźnie wcześniej niż w Kotorze: pod koniec marca, gdy stare miasto w Kotorze wciąż strząsa z siebie zimową szarość, nabrzeże Herceg Novi jest już często w pełnej zieleni.
Plaże, promenada i Igalo
Własne kąpieliska Herceg Novi są skromne, a nie spektakularne — głównie betonowe platformy i niewielkie kamieniste zatoczki wzdłuż promenady miasta, a nie rozległy piasek Velika Plaża dalej na południu. Lepszą opcją plażową w pobliżu jest promenada ciągnąca się w kierunku Igalo, uzdrowiska tuż na południowy zachód od Herceg Novi, znanego z zabiegów borowinowych i mineralnych, a nie jakości piasku. To przyjemna, płaska trasa na spacer lub rower po zejściu ze schodów, a przy okazji dobre miejsce na lunch z dala od tłoku starego miasta.
Dla każdego, kto zastanawia się, czy zamieszkać w tym krańcu zatoki zamiast w samym Kotorze, porównanie w gdzie zamieszkać w zatoce odnosi się do Budvy, a nie Herceg Novi, ale ten sam kompromis — łagodniejszy klimat i spokojniejsze wieczory kontra bliskość atrakcji starego miasta — dotyczy również tego miejsca.
Wycieczki do Błękitnej Groty też stąd wyruszają
Częste nieporozumienie: Błękitna Grota nie leży blisko Kotoru. Znajduje się na półwyspie Luštica, bliżej Herceg Novi niż jakiegokolwiek miejsca wewnątrz zatoki, dlatego większość wycieczek łodzią do niej wyrusza z Herceg Novi, Igalo lub Bijeli, a nie z portu w Kotorze. Jeśli jednodniowa wycieczka łodzią do groty jest na twojej liście, oparcie dnia o Herceg Novi zamiast Kotoru znacznie skraca czas transferu.
Poranne wypłynięcia zwykle dają spokojniejszą wodę i lepsze światło do fotografowania blasku groty, który słabnie, gdy zmienia się kąt popołudniowego słońca i przybywa ruchu łodzi. Wśród operatorów pływających z tego krańca wybrzeża jest wycieczka snorkelingowa
szybką łodzią do Błękitnej Groty wypływająca z Herceg Novi
, oraz podobny rejs z pływaniem i snorkelingiem wypływający z
Bijeli, kawałek drogi wzdłuż wybrzeża od Herceg Novi
. Obie opcje są krótsze i tańsze niż wynajęcie prywatnej łodzi, kosztem dzielenia wąskiego wejścia do groty z innymi grupami.
Osoby zatrzymujące się w pobliżu wyspy Mamula, twierdzy przekształconej w hotel, strzegącej ujścia zatoki, przekonają się, że leży ona dokładnie na trasie między Herceg Novi a grotą, a wiele wycieczek łodzią mija ją z bliska, nawet jeśli nie jest zaplanowanym przystankiem.
Gdzie zjeść i ile to kosztuje
Ceny są tu zbliżone do reszty zatoki; Herceg Novi nie jest wyraźnie tańsze ani droższe niż Kotor, choć restauracje przy nadmorskiej promenadzie starego miasta pobierają podobną premię jak te w murach Kotoru, podczas gdy uliczki jedną lub dwie przecznice dalej oferują wyraźnie lepszy stosunek jakości do ceny.
| Pozycja | Typowa cena (lato) |
|---|---|
| Kawa | 1,20–2 EUR |
| Lokalne piwo (Nikšićko) | 2,50–4 EUR |
| Danie główne, nieturystyczna restauracja | 8–15 EUR |
| Apartament za noc | 50–100 EUR (30–50 EUR poza sezonem) |
| Hotel 3–4 gwiazdki za noc | 90–180 EUR (50–100 EUR poza sezonem) |
Kuchnia podąża za tym samym czarnogórskim repertuarem wybrzeża, jaki spotyka się w całej zatoce — grillowana ryba i kalmary, prosciutto i sery z gór Njeguši w głębi lądu, kajmak oraz lokalne wina Vranac i Krstač — z dodatkiem winno-kulinarnego akcentu, w który celowo idą niektórzy operatorzy w Herceg Novi. Półdniowa
degustacja wina połączona z warsztatami gotowania gnocchi w Herceg Novi
to rozsądny sposób na spędzenie deszczowego lub upalnego popołudnia, które nie nadaje się na schody ani rejs łodzią.
Praktyczne informacje: parkowanie, autobusy, wybór pory zwiedzania
Parkowanie działa tu inaczej niż w Kotorze. Ponieważ stare miasto leży znacznie poniżej głównej drogi, większość odwiedzających parkuje blisko górnego wejścia do sieci schodów, przy drodze, i schodzi w dół — co jest też łatwiejszym kierunkiem, więc wychodzi to wygodnie. Centralne miejsca parkingowe zapełniają się w środku letnich dni, zwłaszcza gdy przejeżdżają wycieczki autokarowe powiązane z wycieczkowcami, więc przyjazd przed późnym przedpołudniem lub po ustąpieniu popołudniowego upału ułatwia zarówno parkowanie, jak i zdjęcia bez tłumów na schodach.
Herceg Novi doświadcza części tego samego ruchu pasażerów wycieczkowców, który wypełnia stare miasto w Kotorze mniej więcej między 10:00 a 16:00 w sezonie, ponieważ wycieczki autokarowe czasem łączą oba miasta w jednym dniu. Jest tu wyraźnie mniej tłoczno niż w Kotorze o tych porach, ale nie jest to całkowicie odporne na tłok, więc obowiązuje ta sama logika: wcześniej lub później w ciągu dnia jest spokojniej.
Dla odwiedzających zatokę bez wynajętego samochodu Herceg Novi naturalnie wpisuje się w szerszą pętlę. Trasa po Zatoce Kotorskiej łodzią obejmuje wodną wersję trasy wokół wnętrza zatoki, a osoby chcące zobaczyć wszystko od Kotoru po Herceg Novi bez własnego prowadzenia samochodu powinny zapoznać się z typowymi oszustwami na turystów wokół Kotoru, zanim uzgodnią cenę taksówki na powrót — liczniki są prawnie wymagane tu, tak jak w reszcie Czarnogóry, ale bywają niekonsekwentnie stosowane wobec turystów, więc lepiej uzgodnić cenę lub zarezerwować wcześniej niż łapać taksówkę na ulicy.
W połączeniu z porankiem w Kotorze, przystankiem w Peraście po drodze i popołudniem w Herceg Novi, ten kraniec zatoki tworzy pełny i zróżnicowany dzień wycieczki — góry i otoczone murami stare miasto na jednym końcu, subtropikalne miasto na zboczu i otwarte morze na drugim, połączone zatoką, która wygląda zupełnie inaczej w zależności od tego, po której jej stronie się stoi.
Osoby zatrzymujące się zamiast tego w Tivacie lub przylatujące przez tamtejsze lotnisko uznają Herceg Novi za naturalny dodatek do planu, bliższy Tivatowi niż Kotorowi dla każdego, kto liczy minuty, a nie kilometry. Podróżni jadący z lub do Dubrownika również przejeżdżają w pobliżu, ponieważ droga wybrzeża na północ od Herceg Novi prowadzi bezpośrednio do przejść granicznych między Czarnogórą a Chorwacją.
Ostatnia uwaga o pobliskich wioskach: niewielka miejscowość Njivice oraz teren klasztoru Savina, tuż za centrum, to łatwe dodatki na piechotę lub krótką taksówką dla tych, którzy po schodach i twierdzy mają ochotę na spokojniejsze zakątki miasta, a nie na kolejne stopnie. Savina w szczególności wynagradza spokojne pół godziny, a jej zacieniony taras i stare cyprysy oferują odmianę tempa po schodkowych uliczkach poniżej.
